Het niemandsland na de overname? Dat is de place to be
Verandering is een proces, en dat geldt zeker bij een familiale overname. Als overnemer hebben we de neiging die ongemakkelijke fase zo snel mogelijk te doorlopen. Snel duidelijkheid! Snel normaliteit! Maar door dat niemandsland – de liminaliteit – te benoemen en te omarmen, haal je er net veel meer uit.
Een bedrijf overnemen, fiscaal-juridisch is zo’n klus behoorlijk snel geklaard. De aandelen op jouw naam zetten, steun van de bank en enkele handtekeningen: dat is relatief snel geregeld. Maar eigenaar maakt je nog niet automatisch de leider. Die rol voelt voor veel overnemers de eerste maanden als slechtzittende nieuwe schoenen. Medewerkers, leveranciers en klanten knikken beleefd, maar stellen hun vragen wel nog steeds aan jouw vader of moeder – de overlaters. En diegene die je nog het hardst moet overtuigen, is jezelf. Waarom voel je je nog geen bedrijfsleider, ook al draag je het spreekwoordelijke pak?
Van jongen naar man
Die gevoelens van ongemak betekenen niet dat je de foute beslissing hebt genomen. Ze betekenen gewoon dat je in een staat van liminaliteit zit, of zoals corporate antropologe Danielle Braun het noemt: het ondertussen.
Het concept liminaliteit (van het Latijnse limen, oftewel drempel) komt uit de antropologie, waar het door de Franse etnoloog Arnold van Gennep en later de Schotse antropoloog Victor Turner werd gebruikt om de ambigue tussenfase in een transitie te omschrijven, bijvoorbeeld die van jongen naar man.
Turner omschreef hoe in bepaalde etnische groepen, zoals de Ndembu in het noordwesten van Zambia, die liminaliteit wordt benoemd en een plaats krijgt in uitgebreide rituelen.
Wat dit nu te maken heeft met een familiale overname?
Het is niet omdat we in onze organisaties geen uitgebreide rituelen hebben dat liminaliteit voor ons niet opgaat. Of zoals Braun het stelt: “In het Westen denken we dat we de bladzijde gewoon kunnen omklappen. Van schoolplan zus naar schoolplan zo, van voor de fusie naar na de fusie … Dat is onze fantasie in organisaties. We vergeten dat verandering niet in 2 stappen plaatsvindt, maar in 3.” Die ambigue periode van opwinding, zoeken, twijfel en soms angst maakt inherent deel uit van elk veranderingsproces.
Benoem, betrek en baken af
Dat zo’n periode van liminaliteit vaak ongemakkelijk voelt, heeft vooral te maken met het feit dat we het willen rushen. Snel duidelijkheid! Snel veiligheid! Nergens voor nodig, want het is net in die tussenperiode dat we groeien. Dat geldt zeker voor een overname. Als overnemer is het de periode waarin je ontdekt welke klemtonen je wil leggen, wat je anders wil gaan doen, welke leiderschapsstijl het best bij jou past, welke richting je uit wilt. Of anders gezegd: de periode waarin de nieuwe schoenen zich zetten naar jouw voet.
Of je het nu wilt of niet, de tussenfase is er. Als overnemer kun je op de tanden bijten en het proberen te rushen, maar je kunt die liminaliteit ook omarmen:
- Durf het te benoemen. Wanneer onze verwachtingen niet overeenstemmen met de realiteit, of wanneer we niet weten wat er gebeurt, creëert dat stress en ongemak. De tussenfase benoemen en erkennen geeft onze hersenen rust. Maak het niet complexer dan nodig. “Het is nu even anders dan anders, ik moet het nog wat uitzoeken.”
- Betrek je team. Erken de tussenfase niet alleen voor jezelf, maar ook voor je medewerkers. Betrek hen. Zeg dat je nog zoekende bent en openstaat voor ideeën, vragen of feedback over hoe ze de toekomst zien. Liminaliteit hoeft geen wachtkamer te zijn. Omdat we even ontdaan zijn van onze rollen, is er net ruimte voor experiment en creativiteit. Het tijdelijke limbo kan medewerkers motiveren om zelf ook out of the box te denken, ambities uit te spreken of andere paden te verkennen binnen het bedrijf.
- Baken af. Onzekerheid benoemen en omarmen is goed, maar het is tegelijk belangrijk om te begrenzen. Maak afspraken met de afscheidnemende generatie. Wat gaan ze wel nog doen, wat niet? Voor hoelang? Van de ene dag op de andere wisselen van stokje: zoiets werkt niet in de praktijk. Maar je kunt wel werk maken van een concreet uitdoofplan. Zorg aan het einde voor een duidelijk afsluitend ritueel: een afscheidsfeestje, een plechtig moment. Zo is het voor iedereen duidelijk dat de drempel is overschreden.
Geef het kind een naam
“Het is in het tussenin, in het betwixt en between, dat het gebeurt”, zegt Braun. Dat klopt, maar onze hersenen verlangen nu eenmaal altijd naar houvast en helderheid. Door deze fase simpelweg te erkennen en het kind een naam te geven, maken we van wat anders een paar ongemakkelijke maanden zijn, een rijke, betekenisvolle periode.
Wedden dat die nieuwe schoenen uiteindelijk als gegoten zitten?